W dorzeczu Warty zachowało się kilkanaście ciekawych zabytków, jakimi są młyny wodne. Początkowo pracowały napędzane siłą płynącej wody, następnie silnikami elektrycznymi.

W DOLINIE WARTY I JEJ DOPŁYWÓW

Materiał z  http://www.rzeki.edu.pl/spis-tresci/historia-w-dolinach-zapisana/ 
Zdjęcie https://pl.wikipedia.org/wiki/Uniejów  

Poruszając się doliną Warty na odcinku województwa łódzkiego, natrafimy na szereg zabytków znanych i mniej znanych. Wszystkie godne są polecenia. Poniżej zostaną zaprezentowane wybrane obiekty położone w dorzeczu Warty.

Północna część Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej to Wyżyna Wieluńska. Znajdują się tutaj liczne wychodnie skał wapiennych. Stanowiły one surowiec dla zakładów produkujących wapno. Działały one w okresie od połowy XIX wieku do lat 60-tych XX wieku. Dawne wapienniki możemy jeszcze spotkać w Lisowicach, Bobrownikach, Raciszynie.

Proces technologiczny produkcji wapna był bardzo prosty. Do komina (wysokość 6–10 m, średnica 3–4 m) wkładało się na przemian warstwę wapienia i węgla drzewnego. Wypalanie trwało kilkanaście godzin. W ten sposób otrzymywało się wapno palone. Było ono gromadzone w wielkich pojemnikach i zalewane wodą. W ten sposób otrzymywało się wapno gaszone – ostateczny produkt. Obecnie w Działoszynie funkcjonuje jedna z największych cementowni w Polsce.

Na lewym brzegu Warty, na terenie Załęczańskiego Parku Krajobrazowego, znajduje się mała miejscowość – Przywóz. Do czasu badań archeologicznych w latach 60-tych XX wieku miejscowość tę znało niewiele osób. W trakcie badań odkopano liczne szkielety ludzkie, elementy broni, ozdób. Przypuszcza się, że było to miejsce pochówku miejscowych władców. Wykopaliska te datowane są na II–III wiek naszej ery. Wzniesienia, gdzie były prowadzone badania, nazwano „kurhanami książęcymi”.

W dorzeczu Warty zachowało się kilkanaście ciekawych zabytków, jakimi są młyny wodne. Początkowo pracowały napędzane siłą płynącej wody, następnie silnikami elektrycznymi. Takimi obiektami są młyny w Dzietrznikach, Konopnicy, Widawie. Obecny młyn w Konopnicy to kolejny zbudowany w tym miejscu. Istnieje możliwość zwiedzenia tego zabytku, w jego wnętrzu zachowało się kompletne wyposażenie. Pozwala to prześledzić cały cykl produkcji mąki. Na południe od centrum Konopnicy znajduje się pozostałość po funkcjonującym w XIV i XV wieku grodzisku. Założone na wysokim brzegu Warty, otoczone podwójnym pierścieniem wałów i dwoma fosami jest wspaniałym przykładem założenia obronnego. Ze szczytu grodziska roztacza się szeroka panorama doliny. Na tym terenie w XIV wieku dochodziło do częstych starć zbrojnych między Królestwem Polskim a książętami śląskimi. Konopnica, położona na „Szlaku Bursztynowym”, słynie ze spotkań miłośników kopalnej żywicy w ramach corocznego „Europejskiego Festiwalu Bursztynu”.

Warta w założeniach Sztabu Naczelnego Wodza miała odegrać kluczową rolę w doktrynie obronnej w 1939 roku. Wzdłuż tej rzeki tworzona była główna linia obrony. Miały powstać umocnienia betonowo-ziemne oraz schrony żelbetowe dla broni maszynowej i stanowiska ogniowe artylerii. Wiosną 1939 roku zatwierdzono plany, a w czerwcu rozpoczęto prace. Do września nad Wartą zbudowano kilkanaście lekkich schronów bojowych. Ich załogi były wyposażone w broń strzelecką i maszynową. Obecnie te obiekty można oglądać w Grądach, Glinnie, Beleniu, Strońsku. Było ich zbyt mało, by powstrzymać niemiecki blitzkrieg.

Między Liswartą a Białą Okszą rozegrała się jedna z najbardziej zadziwiających i bohaterskich bitew II wojny światowej – bitwa pod Mokrą. Jednostki, które stanęły naprzeciw siebie, to Wołyńska Brygada Kawalerii (ok. 7 tys. żołnierzy) i niemiecka 4. Dywizja Pancerna (16 tys. żołnierzy, 300 czołgów) z XVI Korpusu Pancernego. Dysproporcja siły ognia była ogromna. Przez dwa dni brygada kawalerii odpierała ataki czołgów i lotnictwa. Z militarnego punktu widzenia, Wołyńska Brygada Kawalerii powinna zostać całkowicie rozbita już w pierwszym dniu bitwy.

Strońsko to miejscowość położona na wysokim brzegu doliny Warty. Słynie z kościoła pod wezwaniem św. Urszuli i 11 Tysięcy Dziewic. Zbudowany na przełomie XII i XIII wieku, po licznych remontach i przebudowach zatracił pierwotny styl romański. Najcenniejszym elementem tego kościoła jest płaskorzeźba w tympanonie, nad bocznym wejściem. Przedstawia dwugłowego smoka pożerającego szarańczę. Jest to jedyny taki motyw w Polsce zastosowany w architekturze sakralnej.

Na miejscowym cmentarzu znajdują się groby ok. 300 żołnierzy polskich poległych w dniach 3–5 września 1939 roku. Rejon Strońska był broniony przez oddziały 4 Pułku Piechoty Legionów. Z tego pułku w połowie marca 1939 roku niepełna kompania pod dowództwem porucznika Leona Pająka została przeniesiona do Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte.

Zbiornik retencyjny „Jeziorsko”, oddany do użytku w 1986 roku jako zbiornik przeciwpowodziowy. Przy zaporze działa również elektrownia o mocy 4,8 MW, wykorzystująca odnawialne źródło energii, jakim jest „biały węgiel” (energia wód płynących). To sztuczne jezioro pełni również funkcję rekreacyjną, dydaktyczną, przyrodniczą. „Jeziorsko” stało się prawdziwą ostoją ptactwa wodnego i wodno-błotnego. Regularnie są obserwowane kormorany, gęsi białoczelne, czernice, czaple białe, żurawie, bociany czarne. Wśród gniazdujących stwierdzono bąka, bączka, sieweczki obrożne, rybitwy białowąse, bataliony. Nad tym „łódzkim morzem” o każdej porze roku można obserwować pospolite oraz rzadkie gatunki ptactwa. Ze względu na ogromne bogactwo ornitofauny cały zbiornik został zaliczony do obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000.

Na granicy naszego województwa Warta przepływa przez Uniejów. Prawa miejskie miasto otrzymało w XIII wieku, rozwijało się jako rezydencja arcybiskupów gnieźnieńskich. Na polecenie abp. Jarosława Bogorii Skotnickiego został zbudowany zamek gotycki, obecnie znajduje się tutaj hotel. Odkryte w latach 70-tych XX wieku wody termalne stały się bodźcem do rozwoju balneologii i rekreacji. Służą również do ogrzewania mieszkań, przyczyniając się do zmniejszenia emisji szkodliwych gazów z domowych palenisk. W Uniejowie co roku odbywają się turnieje rycerskie oraz zloty miłośników kultury Indian północnoamerykańskich. W 2011 roku miasto uzyskało status uzdrowiska, jest to jedyne uzdrowisko w województwie łódzkim.

Fragment województwa łódzkiego najdalej wysunięty na zachód to powiat wieruszowski. Południową i zachodnią granicę powiatu na pewnym odcinku stanowi Prosna. Nad tą rzeką w 1266 roku został założony Bolesławiec. To dawne miasto posiadało ważne znaczenie strategiczne. Za panowania Kazimierza Wielkiego powstał tutaj zamek gotycki, najważniejsza budowla obronna na granicy polsko-czeskiej (Śląsk od lat 30-tych XIV wieku należał do Czech). Te sporne tereny ostatecznie zostały przyłączone do Polski w wyniku działań zbrojnych w latach 1391–1401. Przy zdobywaniu zamku wojska polskie użyły po raz pierwszy armat. Na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego Prosna stała się granicą między Prusami, Rosją i Austrią. Lewobrzeżna część Bolesławca znalazła się w zaborze pruskim, prawobrzeżna w rosyjskim. Na południu, w miejscowości Chróścin nad Prosną, stykały się granice trzech zaborów. W Bolesławcu zachował się młyn wodny, zbudowany na przełomie XVI i XVII wieku. Część tej budowli posadowiona była na dębowych palach w korycie rzeki. Obecnie obiekt ten pełni funkcję gastronomiczną.

Tagi: Dorzecze Warty,Strońsko, Jeziorsko, Uniejów, parki w Łodzi i okolicach, pomniki przyrody, jaskinie, fauna, flora, przyroda w Łodzi, co warto zwiedzić w Łodzi, atrakcje Łodzi